Sanatorium im. Medema w Miedzeszynie Hala fabryczna Parowóz Kogutek za drzewami

GAN EDEN-Raj?

Sanatorium im. Medema w Miedzeszynie

Dzielnica Wawer, której historia jest wciąż odkrywana, stale odsłania przed nami niezwykłe dzieje wielokulturowej społeczności mieszkającej w tzw. paśmie otwockim.

Dla dzielnicy rok 2016 jest szczególny. Gmina Wawer obchodzi 150-lecie powstania, a także 90-lecie otwarcia sanatorium im. Medema w Miedzeszynie.

Sanatorium założone w 1926 w Miedzeszynie przyjęło nazwę od imienia jednego z liderów Bundu – Włodzimierza Medema. Pełniło ono różnorodne funkcje: lecznicze, opiekuńcze, wychowawcze, edukacyjne, kulturotwórcze. Dzieci spędzały tutaj od dwóch do sześciu miesięcy. Choć sanatorium było przeznaczone dla dzieci żydowskich, przyjmowano również dzieci polskie, co pozytywnie wpływało kształtowanie dobrych stosunków polsko-żydowskich.

Placówka była ceniona w kraju i za granicą za jej nowatorstwo, przede wszystkim ze względu na prowadzony w niej innowacyjny program wychowawczy i edukacyjny. Nadanie przebywającym w sanatorium dzieciom swoistej autonomii, zachęcanie ich do wspólnego działania na rzecz innych, edukacja przyrodnicza i kulturalna, prowadzenie zajęć w jidysz – to wszystko stanowiło novum.

Ta wyjątkowa „republika dziecięca”, prowadzona przez dyrektora Szlojme Gilińskiego, funkcjonowała 16 lat, otaczając opieką w sumie blisko 10 000 dzieci z całej Polski. Tragicznie zakończyła swą działalność w 1942 roku wraz z likwidacją falenickiego getta. W sierpniu 1942 roku podopieczni i personel Sanatorium zostali wywiezieni do obozu w Treblince.

Nie zachowały się zabudowania sanatorium, które stały na rozległym terenie przy obecnej ul. Lokalnej 51. Dziś obszar ten jest zaniedbanym i zarośniętym nieużytkiem.

Już od dawna wiele osób zastanawiało się nad upamiętnieniem tego miejsca. Kilka lat temu w ramach projektu Dotknięcia Linii przypomnieliśmy Fabrykę Aparatów Elektrycznych K. Szpotańskiego w Międzylesiu. Teraz przygotowujemy z nowymi partnerami – m.in. z Fundacją Instytut Kultury Europejskiej – projekt zatytułowany „GAN EDEN-RAJ? Sanatorium im. Medema w Miedzeszynie”, mający na celu upamiętnienie idei, miejsca oraz ludzi – opiekunów i dzieci, znaczących dla historii nie tylko dzielnicy Wawer, Warszawy, ale i kraju.

Projekt ma składać się z wielu elementów, aczkolwiek jego głównym celem jest stworzenie przestrzeni użytkowej o walorach artystycznych, edukacyjnych i przyrodniczych, która będzie nie tylko miejscem opowiadającym o przeszłości, lecz także miejscem nowatorskich metod edukacji i rekreacji dla dzieci i młodzieży; miejscem otwartym dla społeczności lokalnej i zainteresowanych ze świata.

Stworzenie tej przestrzeni byłoby możliwe dzięki wykorzystaniu części nieużytków – obszaru o powierzchni ok. 1000 m2. Przygotowujemy program zagospodarowania terenu i jego ewentualnej zabudowy.

Liczymy na poparcie i pomoc Władz m.st. Warszawy w umieszczeniu tablicy pamiątkowej przy ul. Lokalnej 51. Zasługują na to ci wszyscy, którzy poświęcili swoje życie dzieciom. Zasługują na to dzieci, którym Sanatorium Medema pozwoliło doświadczyć wiele radości.

Zwracamy się również z apelem do tych wszystkich, którzy posiadają jakiekolwiek materiały (np. fotograficzne) związane z Sanatorium. Prosimy o kontaktowanie się w tej sprawie z Darią Boniecką-Stępień (daria_boniecka@wp.pl) z zespołu przygotowującego wystawę w ramach projektu.

Więcej szczegółów na temat planowanych wydarzeń wkrótce!